Suomas almmuhedje jagi 2023 dušše 12 sámegielat čáppagirjjálaš duoji, maidda lohkkojuvvojit maiddái jorgaluvvon girjjit, muitalit Lappi girjerájuid sámečoakkáldagain. Davviriikkalaš dásis lohku lea stuorát.
Sámis gávdnojit goittotge áŋgiris čállit. Bálkkašuvvon girječálli Fierranjot Kirste, Kirste Paltto lea jo máŋggaid logiid jagiid čállán čáppagirjjálaš teakstadujiid sihke sáme- ja suomagillii. Su girjjit leat maiddái jorgaluvvon eará gielaide.
Paltto lea 74-jahkásaš ja son čállá ain. Sus leat dálge njeallje nuoraidgirjji giehtačállosa vuordimin čállinbeavdeskuffas. Dasa lassin Palttos lea okta stuorát čálus leamašan barggu vuolde jo badjel logi jagi. Dasa son lea čohkken earret eará muitalusaid ja divttaid Deatnogáttis.
Maŋimuš áiggiid Paltto lea goittotge čállán ollu mánáid- ja nuoraidgirjjiid, main ođđasamos Gii gurrii Ántá-ádjá vitriinna? almmuhuvvui diibmá.
Máinnasteapmi lea ovttalágan eallinvuohki
Njálmmálaš árbevierru vuhtto su čállosiin, ja dat vuolgá gitta Vuovdaguoikka skuvllas, muitala Paltto.
– Vuovdaguoikkas leamašan hui rikkis sámegiella ja muitalanárbi hui guhkká. Orro leamen vel nu, ahte dat njálmmálaš árbevierru lea ođđasis vuot loktaneamen Deatnogáttis, jurddaša Paltto
Sutnje máinnasteapmi lea eallinvuohki ja danin nu lunddolaš.
– Dat boahtá ieš. Dat lea eallinvuohki, jurddašanvuohki, geahččan- ja oaidninvuohki. Dat, mo lea dalle mánnán oaidnán áššiid ja makkár giella leamašan. Ja mo dat giella doaibmá ja mo dan sáhttá geavahit, son čilge.
Paltto lea čálligoahtán mánáid- ja nuoraidgirjjálašvuođa maiddái dárbbu geažil.
– Mun lean álo álggu rájes jurddašan, go mun álgen čállit mánáidgirjjiid, ahte sámemánát dárbbašit hui ollu sámegielat muitalusaid.
Paltto liiko máinnastit mánáide. Inspirašuvnna fáttáide son lohká gávdnat juohke áššis.
Vaikko girječállimiin ii ruhtabursa gasoge, de bargu gal gávdno, oaivvilda Paltto. Dárbu sámegielat čáppagirjjálašvuhtii lea stuoris.
– Sámegirječállin gal ii mange láhkai rikko muhto bargu gal lea, das ii dárbbaš ballat ahte ii leat bargu.
Sámi girjjálašvuođa boahtteáigi lea čuovgat, oaivvilda girječálli
Go Kirste Paltto beasai skuvllas, son máhtii čállit dušše suomagiela. Álggus son čálligođiige suomagillii, ovdalgo oahppagođii sámegillii čállit. Son gárttai ieš oahpahallat sámegiela čállinvuogi.
Son hálida movttiidahttit maiddái nuoraid čállit.
– Ii das gal gánnet ballat čállimis sámegillii. Dál leat ollu nuorat geat leat ožžon skuvlejumi sámegillii. Go mii beasaimet skuvllas, mii máhtiimet čállit dušše suomagiela.
Paltto oaidná Sámi girjjálašvuođa boahtteáiggi čuovgadin.
– Mii leat šaddan jo ná guhkká eallit dákkár lossa dilis, deddojumi dilis dajašingo. Iige sámegiella leat velge nuonddahallan iige jápmán. Ferte dadjat dat lea sitkadis giella, son logasta.
