Girjji váldodoaimmaheaddji Inker-Anni Linkola-Aikio bargá Lappi universitehtas dutkidoavttirin TRUST-prošeavttas. Prošeavtta bokte almmustahtto Digital Indigenous Cultural Heritage nammasaš girji, mii rávve eamiálbmogiid kulturárbbi digitaliserema ehtalaš gažaldagain.
Linkola-Aikio oaivvilda, ahte girji heive bures dutkiide ja suorggi olbmuide giehtagirjin. Girjjis leat ollu ovdamearkkat, mat leat čoggojuvvon birra máilmmi máŋgga eamiálbmotguovllus.
– Girjjis leat ollu ovdamearkkat birra máilmmi das, makkár ehtalaš gažaldagaid eamiálbmogiid kulturárbbi digitaliseren buktá. Doppe leat sihke buorit ovdamearkkat ja maiddái láhkačuolmmat: goas láhka ii nagot gokčat ehtalaš dárbbuid, son čilge.
Oktan ovdamearkan Linkola-Aikio namuha duoji dahkkivuoigatvuođaid, mat vuođđuduvvet dasa, ahte olmmoš lea duddjon juoidá. Son lea fuolas das, mo duojára rievttit váldojuvvojit vuhtii dál go dahkujierbmi ja dan geavaheapmi ovdánit hui jođánit.
Geaidda digitaliserejuvvon ávdnasat gullet?
Kulturárbbi digitaliseremis leat máŋga beali ja okta stuorra gažaldat laktása digitaliserejuvvon ávdnasiid rivttiide: geasa digitálahápmi gullá ja leago dat arkiivva vai álbmoga opmodat? Dákkár čuolmmaid guorahallet girjjis earret eará láhkačeahpit sihke arkiiva- ja museasuorggi áššedovdit.
– Sámiid buohta sáhtášii jurddašit digitaliserejuvvon luđiid, govaid ja eará dokumeanttaid dahjege 3D-digitaliserejuvvon gálvvuid ja dujiid museain: geaidda dat galget leat olámuttus, Linkola-Aikio jearrá.
Digitaliserema geažil kulturárbbi boasttogeavahus šaddá maiddái álkit.
– Gii nu vaikkoba kopiere duoji minstariid ja prente dahjege vuovdá daid gos nu nuppe bealde máilmmi dovddakeahttá konteavstta.
Ovdamearkka dihte jagi 2021 Yle Sápmi muitalii das, go Laura Feodoroff gávnnai iežas áhkkorohki gova amerihkálaš neahttagávppi buktagiin.
Maiddái Sámmol Valkeapää lea smiehtadan ollu kulturárbbi digitaliserema hástalusaid. Son bargá Sámi Allaskuvllas duoji ja hábmema lektorin garradujiin. Son oaidná das sihke vejolašvuođaid ja uhkiid.
– Digitála diehtu sirdása hui álkit, ja lea dasto hástalus, ahte dainna dieđuinhan sáhttá álgit buvttadit juoidá.
