Pieni päivännouzurajan hieru tavallizien eläjienke puuttuu histourien suurien bauhuloin keskeh, täl kerdua ouperan libretos.
Jovensuus valmistui Malanja-ouperu kuvuau rajakohtan karjalazien elostu kirjailijan Heikki Turuzen romuanan pohjal.
Ouperan aijankohtažus on luja, hos starin pohjavuugi sada vuottu tagaperin olluzih tapahtumih vahnal päivännouzurajal.
Karjalan kielel da pravoslaunoil kirikköpajol vivahtettu tevos sebruau karjalazien hyviä dai pahua ozua kodirannan hierus voinan lähetes.
Malanja-ouperu sanelou vuitin Heikki Turuzen Kuokka ja kannel -kniigas. Muuzikkumatku ei vie karjalazii evakkodorogassah, da starin azettuu Hyrzylänmutkah.
Ouperan on säveldännyh Esko Alanen da ohjuau Sami Nousiainen.
Solistua laval on seiččie. Heidy tugietah paiči muudu 15 hengen hora, nellän muzikantan orkestru da pläšindyjoukko.
Turuzen tekstu on vizualine uarrehsundugu
Romuanan starinua on lyhendetty ouperan librettoh äijälgi. Kuokka ja kannel -tevoksespäi on kerätty muuzikallistu kerdomustu edehpäi viettävii tapahtumii.
– Voin sanuo, gu jogahizes harjaitukses on itkietty. Ei harjaittelendan, ga tekstan da muuzikan paginažuon täh, nenga sanou nimiroulin pajattai Roosa Tarvonen.
Karjalan kieli kuuluu tevokses lujahgi. Se on ozutannuhes sežo ylen pajatettavakse.
– Heikki Turunen kirjuttau vizualizeh da andelijah luaduh. Romuanas lövvytäh valmehekse luajitut sovat, dekoraciet, ritmu da tunnehtilat sežo ouperah niškoi, tovendau ohjuaju Nousiainen.
Ouperan allus rajasaldattu Seppo Tuononen tulou pyöräl Hyrzylänmutkah. Händy ozuttelou Antti Pakkanen, kudai on hyväs mieles ruadojoukon atmosfieras.
Ruandu moizen koskettajan tevoksenke tunduu turvallizel, ku joukkohengi on hyvä. Voibi opitella rohkiehgi eriluaduzii lähenemistaboi, sanou Pakkanen.
Enäm 420 000 evakkuo, mugaže eriluadustu starinua
Suojärvi da Hyrzylänmutku yhtelläh jiädih jälgimäi päivännouzurajan tuakse, eigo ni kai karjalazet jiädy eloh voinuvuozien aigua.
Menetetyn Karjalan alovehelpäi tuli voinien loppiettuu enäm 420 000 evakkuo, kudamile pidi opastuo jogapäiväzeh uudeh kieleh da sobivumah Kandu-Suomen kul’tuurah.
Oma suuri dielo oli läs 200 000 lehmän tuomine Karjalaspäi voinan aigua. Se jäi enimite teini-igähizien tyttölöin vastuole. Heijän elokseh näh sanelou juuri jullattu podkastusarju.
Yheksäozahine sarju ozuttau lehmityttölöin matkua Karjalaspäi Kandu-Suomeh:
Evakot da heijän jälgeläzet ollah pietty karjalan kieldy hengis lujah. Virralline Suomi tuli heile abuh myöhättäväh.
Karjalan kielen da karjalazen kul’tuuran professuuru perustettih Päivännouzu-Suomen yliopistoh vuvvennu 2009. Myöhembä yliopistos pandih rattahile kiändämizeh keskittyi Kiännä!-projektu da karjalankielizii uudizii ruvettih luadimah radivoh.
Opastus- da kul’tuuruministerstvu on andanuh karjalan kielen elvytändäh niškoi valdivonavustustu vuvves 2021. Karjalan kielen elvytysprojektu oli ruadanuh Päivännouzu-Suomen yliopistos vuozinnu 2021–2024 da vuvves 2025 kielen elvytändy jatkuu iellehgi samazes yliopistos, ga jo kanzallizennu eričysruavonnu karjalan opastusainehen hantuzis.
Malanjasgi kuultavua karjalan kieldy pagizou jogapäiväzes elokses vai nenga 11 000 hengie. Jälgiaigua enimite nuoret karjalazet ollah nostettu nägövih oman kielen azemua somes da yhtistysruandan vuoh.
Kirjailii tuttavuu ouperanversieh vaste enzi-illas
Malanjan enzi-ildu on 22. oraskuudu Juuvan sebroin talois, kus sežo kirjailii Heikki Turunen roih kaččomas.
Vähäzel tiettäväine säräittäy, kui kirjailii ottau omassah Malanjan vastah ouperan muvvos. Yhtelläh uskon, gu häi tunnistau tevoksen, sanou Nousiainen.
Malanja-ouperu nähtäh da kuultah Juuvan ližäkse Jovensuus, Kuopios da Varkaukses.