Boazodoalloguovllu olggobealde gal čogget gumppiid baikkaid ja dat dieđut veahkehit meroštallat man olu gumppet ja reviirrat doppe leat.
Boazodoalloguovllus eai leat ovdal čoaggán gumppiid baikkaid, go dáppe eai galggašii leat fásta gumppiid reviirrat, muitala Luke eiseválddiid ja áššedovdisuorggi hoavda ja spesiáladutki Katja Holmala.
– Gumppet leat lassánan issorasat boazodoalloguovllus. Das muitalit maiddái statistihkat goddojuvvon gumppiin. Dál mii smiehttat, ahte dárbbašat veahki čoavdit dán čuolmma, čilge Holmala dárbbu.
Diibmá gumppet godde boazodoalloguovllus measta 2000 bohcco, muitalii Lapin Kansa -aviisa árabut dán giđa. Lohku lea measta guokte geardde eanet ovddit jagiin.
– Lassidiehtu veahkehivččii smiehttat rivttes doaimmaid, main sáhtášedje mo nu váikkuhit dasa man olu boazodoalloguovllus johtet gumppet ja man olu dat dagahit vahágiid, joatká Holmala.
Sanila: šiitemeahttun dihtui dárbu
Sámi bálgosat -searvvi ságajođiheaddji Tiina Sanila oainnášii hui mielas dieđuid, maid oaččošedje gumppiid baikkain. Go ožžot DNA bokte hui dárkilis dieđuid, dan ii sáhte oktage šiitit.
– Boazodoallit johtet meahcis, oidnet luottaid ja dihtet ahte doppe leat spiret, muhto mo mii bastit duođaštit dan objektiivvalaččat? Dat DNA-iskkus lea dakkár diehtu man ii sáhte dadjat boasttodiehtun, čilge Sanila.
Jus gumppiid baikkaid čoaggigohtet, buoremus áigi dahkat dan livččii ođđajagi- ja guovvamánu sulain. Dalle baikkat seilot bures, eaige gumppet leat johtigoahtán dan reviirras eret, gosa leat riegádan, čilge Holmala.
Das ii leat vel diehtu justa, goas čájánasaid čoaggin duođas ollašuvvá. Holmala gal niegada, ahte boahtte dálvvi jo beasašedje johtui.
– Eaktodáhtolaččat čoakkášedje čájánasaid. Dál álggahat ságastallama, ahte gávdnogo dán jurdagii doarjja, dadjá Holmala.
Dál boazodoalloguovllus gumppiid DNA leat ožžon dušše daid gumppiin, maid leat goddán ovdamearkka dihte vahágiidda vuođđuduvvan spiehkastatlobiin.
Goddojuvvon gumppiid DNA vuođul leat sihkkarat das, ahte eanaš boazodoalloguovllus goddojuvvon gumppiin gulai nuortta genotiipii. Seammalágan tiipa lea Nuorta-Suoma, Ruošša Gárjila ja Guoládatnjárgga gumppiin, čilge Holmala.
Sivvan gumppiid laskamii jáhkket leat Ruošša falleheami Ukrainai, go soađi dihte Ruoššas eai bivdde šat nu olu gumppiid. Maiddái Norggas bohtet gumppet Supmii.
Olles Suomas ledje diibmá badjel 400 gumppe ja dat lea 46 proseantta eanet jagis 2024.
Sanila sávvá, ahte boahttevuođas maiddái getkkiin čoakkášedje čájánasaid
Báhčaveaijoga ja Anára guovllus leat jo jagi 2007 rájes čoaggán guovžžaid DNA-čájánasaid, sihke guolgadukkuid ja baikkaid. Dain ožžot dárkilis dieđuid das, gos guovžžat leat johtán ja maid daid leat borran.
Tiina Sanila sávvá, ahte maiddái getkkiid baikačájánasaid čoakkášedje, go dasa lea ealáhusas dárbu.
– Iihan mis leat diehtu, dahje dutkojuvvon diehtu das man olu mis leat geatkkit Suoma bealde, dadjá Sanila.
