Sápmi

Nuõrr kueʹllšiiʹlli âânn huõl dommjooǥǥâs pueʹttiääiʹjest: ”Jõs tõt poott, âlgg smiõttâd kaʹnnat-a pääʹcced dommvoudda”

Njauddâmjooǥǥâst šeeʹlet õinn luõzz, håʹt-i šeellmõõžž rääʹjtummuž ǩiõttʼtõõlât juõʹǩǩ eeʹjj. Nuõrr säʹmmliʹžže luõss lij õhtt mäinn, mõʹnt son jäälast dommvuuʹdest.

Mies katsoo kameraan lumisen maiseman edustalla kolttasaamelainen puku yllään. Vesa Orassalo.
Njauddâmneǩ Vesa Orassalooʹje luâtt lij vääžnjummuš äʹšš, mõʹnt haaʹlâd raajjâd jieʹllmes dommsiʹjdde, kååʹtt lij čåårast. Govva: Vesa Orassalo

Njauddâm ååraž Vesa Orassalo kovvââll jiijjâs kõskkvuõđ Njauddâmjoʹǩǩe ravvsen.

– Tõt lij muʹnne nuʹbb domm.

Orassalo lij jååttam jooǥǥâst tõn rääʹjest, ko lij mättjam väʹʒʒed. Puk päʹrnnpoodd ǩieʹssmoošt lie jooǥǥâst, koozz mäŋgg puõlvvõõǥǥ norrõʹtte õõutsââʹjest.

– Ǩeässa arggpeeiʹvid vieʹttjim jooǥǥâst da neäʹttel-looppi jieʹlim dååma. Mij piârrjin jälstim jooǥǥâst, mušttal Orassalo.

Šeellmõš lij õhtt šuurmõs määinain, mõʹnt Orassalo da määŋg jeeʹres nuõr haaʹlee raajjâd jieʹllem jiijjâz dommvoudda.

Kuuitâǥ siõmmnai siõmmnai Orassalo da jeeʹres njauddâmniiʹǩǩi ǩieʹssäʹrbbvuõđ jooǥǥâst lie eeʹjjest nobba vaar vueʹlnn.

Luõssnääʹl huânnʼnummuš äštt äʹrbbvuõđlaž šeellmõõžž Njauddâmjooǥǥâst še.

Luõss-šeellmõš lij õhtt jõnn mäinn, mõʹnt Vesa Orassalo plaanâd pueʹttiääiʹj dommsiʹjdde Njauddma.

Ij ni pääiklai šeellmõš leäkku veâl staanuum

Njauddâmjooǥǥâst leät tän räjja vuäǯǯam šeeʹlled luõzz, leâša ääʹššest saǥstõõlât juõʹǩǩ eeʹjj.

Taʹnni Njauddâm sijddneeʹǩǩ vuäǯǯa šeeʹlled saaiʹmivuiʹm, leâša Lääʹddjânnam beäʹlnn vuäggamlooʹvi kaaupšummuš lij jõskkum.

Pueʹtti ǩieʹzz vueʹǩǩ lij kuuitâǥ õinn äävai, mušttal saaʹmi ouddooumaž Veikko Feodoroff.

– Ââʹn ko lij kõrr huõll, mäʹhtt Njauddâm luõss piʹrǧǧad, de lij vaarrân, što aivv vooʹps loopptet puk šeellmõõžž Taar beäʹlnn di Lääʹdd beäʹlnn. Leäʹp suåppâm, što Njauddâm vuuʹd oummui šeellmõõžž âlgg õinn seʹlvvted.

Feodorooff mieʹldd pääikla vuäǯǯa šeeʹlled sueiʹnnmannu kueʹhtt mââimõs neäʹttel.

– Täʹst âlgg pueʹtted Meäʹcchalltõõzz tuʹmmstõk veâl. Tõt iʹlla veâl staanuum, särnn Feodoroff.

Mies seisoo joen törmällä, taustalla pilviä heijastava Ivalojoki.
Saaʹmi ouddooummu Veikko Feodorooff miõlâst jooǥǥ šeellmõõž raajted jiânnai. Miârast tõk jõnn vaiggâdvuõđ lie, son särnn. Govva: Sara Kelemeny / Yle

Lääʹddjânnam beäʹlnn ministeria haaʹleʹči rääʹjted luõzz šeellmõõžž kuddnalla, ko luõssnääʹll lij hueʹnes vueʹjjest.

Taarâst kuuitâǥ leät juʹn ääʹvääm Njauddâmjooǥǥ šeeʹllemlooʹvi kaaupšummuž, håʹt-i kueiʹt riikk kõskksa saǥstõõllmõõžž lie õinn kõõskrääʹjest.

Taarâst šeellmõõžžâst vaʹsttad Njauddâm kueʹllšeeʹllemkåʹdd. Seeʹst lij vuäittmõš ääʹveed šeellmõõžž vuäʹmm suåppmõõžži vuâđald. Šeeʹllemkåʹdd tuʹmmai še vuâkkõõzzin, mäʹhtt da mõõn jiânnai jooǥǥâst šeeʹlet luõzz.

Šeellmõš vuäitt še puåtkkned kõõsk pââʹj, mušttlet šeeʹllemkååʹdd Facebook-seeidain.

Saaʹmi ouddooumaž Veikko Feodoroff kritisâstt kueʹllšeeʹllemkååʹdd tuʹmmstõõǥǥ ääʹveed looʹvi kaaupšummuž.

– Taar beäʹlnn jeät põõššâm tän liinjâst: leʹjjim suåppâm, što âlgg kõrrsânji rääʹjted, što ij vuäǯǯ šeeʹlled nuʹtt jiânnai taʹnni. Kuuitâǥ Taar beäʹlnn sij ääʹvee looʹvi kaaupšummuž. Tõt lij mij miõlâst puästtad. Toʹben âlgg še raajjâd kõrrsab rääʹjtõõzzid, mâʹmmet vuäitt šeeʹlled, vuäinn ouddooumaž.

Yle ij poppâttam Njauddâm kueʹllšeeʹllemkååʹdd saaǥǥtuõʹllʼjeei Karl Magne Arvola tän äšša.

Feodorooff miõlâst lij vaiggâd, ko luõzz šeellmõõžž miârâst jeät leäkku rääʹjtam ni vooʹps.

– Nääʹll tuõđi lij huânnʼnam. Možât äimmõsmuuttâs da tõt, mâid toʹben miârâst tuejjee, vaaikte jiânnai.

Feodoroff ij ååsk, što säʹmmlai äʹrbbšeellmõš vaaikat jiânnai luõssnälla.

– Jokkšeellmõš iʹlla lâssnam, tõt lij occnam čõõđ ääiʹj. Vuäinam, što mij sääʹm õlggâp viikkâd õõudårra sääʹn, što mij kulttuuršeellmõš ij vaaikât ni mâid. Tõt iʹlla tõt, mii hueʹnad luõssnääʹl. Miârr lij tõt päiʹǩǩ, koʹst tååimaid âlgg tuejjeed, vuäinn Veikko Feodoroff.

Seämmanallšem saǥstõõllmõõžž lie leämmaž še Teänjooǥǥâst, koʹst luõzz iʹlla vuäǯǯam šeeʹlled määŋgid iiʹjjid. Miârršeellmõõžž vueiʹnet vaaikteʹmmen še Teän luõʹsse.

Lââʹzz õhttsažtuâj pääiklaivuiʹm, tätt kueʹllšiiʹlli

Nuõrr kueʹllšiiʹlli miõlâst še juõʹǩǩekksaž saǥstõõllmõõžž lie panntääʹssteäddast: pääikla jie leäkku mieʹldd seämmanalla ko Taar beäʹlnn.

Vesa Orassalo miõlâst lij gåår, što pääikla Lääʹdd da Taar beäʹlnn jie tueʹjjed nokk õhttsažtuâj šeellmõõžž oouʹdeem diõtt da tõʹnt raaji rââst oummu lie vuâsttlõõžži.

Kalastaja Näätämöjoella kuvattuna ilmasta. Etualalla koski.
Lääʹddjânnam beäʹlnn jooǥǥ âlgg väʹcced kuʹǩes maaʹtǩid, ǥõõi peäss jooǥǥ kuâŋŋsa. Govva: Vesa Orassalo / Privaatt snimldõk

Suu miõlâst leʹčči vääžnai oouʹdeed õhttsažtuâj da pääiklai vuässâttmõõžž rââst raaj. Šiiʹlli õõlǥče tobdstõõttâd šeeʹllemvuõʹjjid rââst raaj.

– Pääikla ǩeâllʼje tõʹst, ko šuurab maaiʹlmest šâdd jiânnai hueʹnn. Tuʹtǩǩeei še lie miõttâm, što miârâst lie šuurmõs vaiggâdvuõđ. Meeʹst õõlǥče čiŋlmõõvvâd tok, ij-ǥa reiddlâʹstted jooǥǥ kuâŋŋsest, vuäinn Orassalo.

Orassalo mättââll ââʹn universiteeʹttest klassuʹčteeʹlen. Jieʹllmes son lij plaanääm dommsiʹjdde Njauddma: son haaʹlad tåimmad uʹčteeʹlen škooulâst da raajjâd dommpõõrt.

Kuuitâǥ šeellmõõžž ǩeâlddmõš pohtt suʹnne huõl, lij-a tõt teänab vueiʹtlvaž.

– Jõs luõzz šeellmõš iʹlla, nuʹtt kâʹl mon smiõttam, kaʹnnat-a de mäʹcced domoi? son särnn vuõiʹǧǧest.

Siõm Njauddâm sijdd ǩeäss nuõri miõl luâđ diõtt. Jeeʹresnallšem âsttääiʹj tååim jie leäkku jiânnai.

– Šeellmõš miârkkšââvv samai jiânnai. Vuäinam, što pääiklaž vuõiggâdvuõđ šeeʹlled âlgg suõjjled še.